شده‌اند بفرموده خداوند : وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ يعنى اگر بعد از تظاهر باسلام براى نجات از قتل تصديق نكرديد ، بنا بر اين مؤمن آنست كه باطنش نيز همچون ظاهر او معتقد باشد ، و مسلمان كامل كسيست كه تظاهر بانقياد و اطاعت كامل نمايد و آنچه را كه ميگويد مؤمن باشد . و انس از پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت نموده كه فرمود اسلام آشكار است و ايمان در دل ، و با اين جمله به سينه‌اش اشاره فرمود . سپس خداوند سبحان فرمود وَ إِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً « 1 » يعنى از ثواب كارهايتان چيزى كم نميكند إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا يعنى بعد از ايمان ، در دين خود دچار ترديد نشدند ، وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ يعنى كسانى كه در ادّعاى ايمان راست گفته‌اند ، و اين آيه دليل است بر اينكه اعمال انسان در ايمانش دخالت دارد يا اعمال نيك جزء ايمان است ، يا شرط ايمان كامل است ، يا اينكه كاشف از داشتن ايمان است چنانچه تحقيق مطلب به زودى بيايد ، قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ يعنى آيا ايمانتان را به خدا اطّلاع ميدهيد وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ در اين قسمت از آيه آنان را نسبت بنادانى داده و نيز توبيخ فرموده . در خبر است كه وقتى آيه اولى نازل شد ( اعراب ) آمدند و سوگند خوردند بر اينكه مؤمن معتقد هستند بعد از آن اين آيه فرود آمد يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا يعنى اسلام خود را منّتى بر تو ميشمرند ، و حال آنكه آن نعمتى است از جانب پروردگار كه بهر كس نعمت دهد از او پاداش نخواهد قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ يعنى باسلام خود ، بنا بر اين اسلام منصوبست به نزع خافض ، يا مفعول فعل است و فعل معنايش اعتداد است ، بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ

--> ( 1 ) سورهء حجرات آيه 14 .